Archiwum dla Październik 2012

Kowno – najbardziej litewskie miasto Litwy?

Kaunas, Lithuania
Po zwiedzaniu takich litewskich ikon jak Wilno, czy Mierzeja Kurońska, przyszedł czas na Kowno, dawną stolicę kraju, drugie pod względem wielkości litewskie miasto i miejsce, które geograficznie jest chyba najbardziej dostępne od strony polskiej – położone bowiem zaledwie 100km od granicy z naszym krajem i 125km od Suwałk – pierwszego większego miasta przy granicy z Litwą. Dodatkowo, dzięki najlepiej rozwijającemu się w krajach bałtyckich lotnisku, Kowno jest miastem międzynarodowym, oferując połączenia z takimi regionami Europy jak Skandynawia, Wyspy Brytyjskie, Półwysep Iberyjski, czy wyspy greckie. 

Kaunas, Lithuania

Pomimo tej bliskości, Kowno pozostawia nieodparte wrażenie, że jest miastem bardziej litewskim, niż Wilno. Fakty to tylko potwierdzają – z ponad 300 tys mieszkańców blisko 90% to Litwini – ta homogeniczność narodowościowa jest sporą niespodzianką na tle innych litewskich miast, w tym Wilna, gdzie tylko niewiele ponad połowa mieszkańców jest pochodzenia litewskiego, a pozostała część to mieszanka ludności rosyjskiej, polskiej, niemieckiej i żydowskiej. Dzięki objęciu roli stolicy kraju w latach 20. XX w. Kowno zyskało miano ważnego ośrodka administracyjnego, gospodarczego, naukowego i kulturalnego, co wciąż można bardzo wyraźnie zaobserwować, spacerując ulicami miasta.

Kaunas, Lithuania

Kaunas, Lithuania

Kaunas, Lithuania

Kowno przywitało nas deszczową pogodą, ale nawet w strugach deszczu można docenić jego urok. Stare Miasto przyciąga takimi zabytkami jak szesnastowieczny Ratusz, bogactwo kościołów i klasztorów, słynne domy kupieckie (w tym Dom Perkuna w którym obecnie mieści się Muzeum Mickiewicza), czy wzniesiony w XIV wieku zamek warowny, który miał służyć obronie przed Krzyżakami. I Krzyżacy właśnie go zniszczyli, a na jego miejscu zbudowano nową warownię, której ruiny możemy oglądać do dziś dnia. Czworoboczny zamek z charakterystycznymi czteroma basztami miał duże znaczenie historyczne dla Kowna i całej Litwy, a obecnie jest chyba jednym z bardziej rozpoznawanych zabytków miasta. Czy to dla zamku, czy dla innych zabytków miasta, bądź też wspomnianej litewskości, zdecydowanie warto odwiedzić drugie miasto Litwy, które sporo różni się od osławionego Wilna – kto wie, może na plus?
Kaunas Castle, Lithuania

Wilno – miasto historii, religii, kultur i sentymentów

Vilnius, Lithuania

Wilno było moim pierwszym punktem styku z Litwą i mimo, że od jego zwiedzania minęło już trochę czasu, nadal nie potrafię jednoznacznie zdefiniować tego miasta. Bo ciężko definitywnie określić stolicę Litwy – powiedzieć jest biała lub czarna… Jest w niej bowiem coś, co sprawia, że w powietrzu czuje się dziwną nostalgię i sentyment, chwilami nawet pustkę i tęsknotę. A jednocześnie barwne to miasto, pełne turystów i niezwykłej historii, co czyni go miejscem wiecznie żywym.

Pierwsze skojarzenia z Wilnem? Wszechobecna historia, zagłębie polskości, kolebka literatury i kultury. Tygiel etniczny i kulturowy, który do dziś widoczny jest niemal na każdym kroku. Wśród 600 tys mieszkańców jedynie niewiele ponad połowę stanowią Litwini. Kolejne 40% jest niemal równo podzielone między mniejszość polską i rosyjską. Pozostałe 10% stanowią Białorusini, Łotysze i inne narodowości. Nie sposób nie zauważyć przenikających się kultur: litewskiej, polskiej i rosyjskiej, ale także żydowskiej i niemieckiej. Mimo wspólnej polsko-litewskiej historii, Litwini niechętnie mówią po polsku. A potrafią – szczególnie starsi mieszkańcy stolicy. Ciekawe, co tak mocno odbiło się w ich świadomości, że odcinają się od Polski grubą linią? W końcu polscy królowie – Władysław Jagiełło czy Zygmunt August mieli ogromny wkład w rozwój miasta, Litwa była stolicą Państwa Polskiego. Dzięki temu powstał tu najstarszy uniwersytet w republikach nadbałtyckich, założony przez Jezuitów, przekształcony później w Akademię Wileńską, a następnie w Uniwersytet Wileński.

Vilnius, Lithuania

Poza znanym ośrodkiem akademickim, Wilno zasłynęło jako religijna stolica regionu – w samym Wilnie mieści się 40 kościołów rzymskokatolickich, w tym tak znane jak Sanktuarium Matki Bożej Ostrobramskiej, Bazylika Archikatedralna czy Kościół Św. Anny, 20 cerkwi prawosławnych oraz 3 żydowskie synagogi. Czy potrzeba lepszego dowodu wielonarodowości i wieloreligijności miasta?

Vilnius, Lithuania

Vilnius, Lithuania

Vilnius, Lithuania

Zapoznanie się z historią Wilna – choćby pobieżne – wydaje się niezbędne do zrozumienia tego miasta. To właśnie ona tak mocno ukształtowała stolicę Litwy – zarówno poprzez niechlubne grabieże i wojny między narodami, jak i sławetne wydarzenia kulturalne, dzięki którym Wilno zawsze wartko podnosiło się z największych opresji najeźdźców.

Mimo prześladowań ze strony caratu w XIXw. Wilno było kolebką litewskiej kultury, literatury i nauki. Obok Mickiewicza tworzyli tu również J. Słowacki, J.I. Kraszewski czy St. Moniuszko. Po Powstaniu Listopadowym w 1830r. miasto zostało poddane intensywnej rusyfikacji, co jeszcze pogłębiło ruchy narodowo-wyzwoleńcze i zainicjowało Powstanie Styczniowe w 1863r, po którym ucisk ze strony caratu został zintensyfikowany. Wymierny plus carskich rządów silnej ręki to intensywny rozwój wileńskiej gospodarki – powstawały fabryki, sklepy, banki, rozwinęła się kolej. W 1915r. miasto znowu przeszło pod okupację – tym razem niemiecką, następnie cieszyło się krótko niepodległością, po czym zostało zajęte przez Armię Czerwoną, która stworzyła Radziecką Socjalistyczną Republikę Litwy i Białorusi. I tu losy Polaków i Litwinów znów się złączyły, gdyż w wyzwoleniu Wilna pomógł nikt inny jak… Piłsudzki. Rezultatem oswobodzenia przez Polaków było utworzenie Litwy Środkowej, która byłą zdominowana przez ludność polską, w związku z czym została przyłączona do Polski. Czyn ten był odczytany przez Litwinów jako zdrada i kradzież stolicy – tu zapewne można, przynajmniej częściowo, szukać źródeł niechęci Litwinów do Polaków. W okresie międzywojennym rolę stolicy przejęło Kowno. Okres ten związany był z ogromnym rozkwitem kulturalnym miasta. Jednak w wyniku Aktu Ribbentrop-Mołotow, Wilno ponownie znalazło się pod wpływem ZSRR. We wrześniu 1939r. do miasta wkroczyła Armia Czerwona, zaczęły się deportacje ludności wileńskiej na Syberię. W 1940r. zanotowano powstanie Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, która weszła w skład ZSRR. W 1941 r. miasto zostało ponownie zajęte przez Niemców. Był to czas silnych represji ludności żydowskiej w Wilnie. Następnie Wilno zostało przejęte przez Armię Czerwoną, nastąpiła przebudowa Litwy w duchu radzieckim, a ludność polska (ok. 170 tys osób!) została przesiedlona do Polski. Po silnych działaniach narodowo-wyzwoleńczych Litwinów oraz próbach stłumienia tych buntów podjętych przez Moskwę prowadzących do kilkumiesięcznej okupacji miasta, w 1990r. Litwa jako pierwsza republika radziecka ogłosiła niepodległość.

W całej historii miasta jak mantra powraca wątek artystów, których Wilno rodziło, ale także z radością przez lata przyjmowało w swoje szeregi. Pozostałością tych czasów jest choćby Zarzecze, dzielnica artystyczna, oddzielona od Starego Miasta rzeką Wilejką, która niegdyś była jedną z bardziej zaniedbanych dzielnic miasta, a obecnie należy do najbardziej magicznych miejsc Wilna – przed wojną zamieszkała przez społeczność żydowską, później kolebka artystycznej bohemy miasta, obecnie jedno z ciekawszych atrakcji turystycznych. Wśród miejsc związanych z artystyczna przeszłością Wilna na wyróżnienie zasługuje również Zaułek Literacki, który słynie z urokliwych elementów architektury i dekoracji, tu również mieści się Muzeum Mickiewicza, który w tej części miasta tworzył.

Vilnius, Lithuania

Vilnius, Lithuania

Vilnius, Lithuania

Ale Wilno to nie tylko wszechobecna historia i sztuka – to również tradycyjna kuchnia z pogranicza kultur, i tradycyjne piwo litewskie Švyturys, które z sukcesem produkowane jest od ponad stu lat. Bogata kuchnia litewska przywodzi z kolei na myśl niezapomniane dni na suwalszczyźnie i tamtejsze przysmaki, które, podobnie jak Wilno, łączą w sobie kilka kultur, narodów i smaków.

Švyturys beer in Vilnius

Vilnius, Lithuania